Strefa czystego transportu w Polsce

Kraków wprowadza Strefę Czystego Transportu – aktualizacja

Rada Miasta Krakowa przyjęła uchwałę dotyczącą utworzenia na terenie miasta Strefy Czystego Transportu (SCT), która zacznie obowiązywać od stycznia 2026 roku. Obszar objęty nowymi regulacjami pokrywa się z IV obwodnicą, obejmując prawie całe centrum miasta. Zgodnie z zapisami uchwały, do miasta będą mogły wjechać tylko pojazdy spełniające określone normy emisji spalin – auta benzynowe z normą Euro 4 i wyższą (czyli z rocznika 2005 lub nowsze) oraz samochody z silnikiem diesla zgodne z normą Euro 6 (produkowane od 2014 roku, a w przypadku ciężarówek i autobusów – od 2012 roku).

Z ograniczeń wyłączone zostaną m.in. pojazdy należące do pacjentów placówek ochrony zdrowia (po uprzednim zarejestrowaniu), osób z niepełnosprawnościami oraz auta zabytkowe. Mieszkańcy Krakowa również zostaną objęci preferencyjnym traktowaniem – ci, którzy zakupili swoje samochody przed datą wejścia w życie uchwały (czyli w ciągu 7 dni od jej ogłoszenia), będą mogli korzystać ze swoich pojazdów dożywotnio, niezależnie od ich zgodności z nowymi normami. Uprawnienia do tego wyjątku będą weryfikowane na podstawie zameldowania w Krakowie, choć niewykluczone, że pod uwagę brane będzie również odprowadzanie podatków w mieście. Dla osób spoza Krakowa, których pojazdy nie spełniają wymagań SCT, przewidziano opłaty za wjazd na teren miasta. W 2026 roku koszt ten wyniesie 2,5 zł za godzinę lub 5 zł za dobę. W 2027 roku opłata dzienna wzrośnie do 15 zł. Miesięczny abonament za wjazd ustalono na 100 zł w pierwszym roku, z planowaną podwyżką do 250 zł w 2027 r. i do 500 zł w 2028 r.

Jak zapowiada Łukasz Franek, dyrektor Zarządu Transportu Publicznego w Krakowie, kontrola przestrzegania nowych przepisów ma być realizowana przy wykorzystaniu miejskiego systemu monitoringu oraz poprzez zwiększenie liczby patroli Straży Miejskiej. Za złamanie przepisów będzie groził mandat w wysokości do 500 zł.

Na mocy poprawki zgłoszonej przez radnego Grzegorza Stawowego (KO), prezydent miasta ma obowiązek pisemnie poinformować każde gospodarstwo domowe w Krakowie o wprowadzeniu SCT.

Nowe przepisy wzbudziły spore kontrowersje, szczególnie wśród przedstawicieli opozycyjnych klubów radnych, takich jak PiS oraz Kraków dla Mieszkańców. Krytycy argumentują, że wprowadzenie strefy będzie trudne do skutecznego egzekwowania, a samo prawo może okazać się martwym zapisem. Zgłaszane są także zastrzeżenia dotyczące potencjalnej dyskryminacji mniej zamożnych kierowców i naruszenia ich praw. Głośno sprzeciwiają się również przedstawiciele okolicznych gmin. Przeciwnicy zapowiedzieli odwołanie uchwały do wojewody.

Nowe regulacje prawne - Strefa Czystego Transportu i zeroemisyjne autobusy w miastach od 100 000 mieszkańców

Polski Rzad przyjął projekt ustawy związaną z wyznaczaniem stref czystego transportu oraz wdrożenie zeroemisyjnego transportu miejskiego w miastach od 100 000 mieszkańców.

Miasta z liczbą mieszkańców od 100 000 do 250 000

W Polsce miast, których liczba mieszkańców przekracza 100 000 jest 26. Są to m.in. Gdynia, Częstochowa, Rzeszów, Radom, Toruń, Kielce, Sosnowiec, Gliwice, Olsztyn, Zabrze, Bielsko-Biała, Bytom, Zielona Góra, Rybnik, Ruda Śląska, Opole, Tychy, Gorzów Wielkopolski, Elbląg, Płock, Dąbrowa Górnicza, Wałbrzych, Włocławek, Tarnów, Chorzów, Koszalin. W tym miastach po przyjęciu projektu wprowadzone zostaną obowiązkowe Strefy Czystego Transportu, jeśli roczne normy poziomu dwutlenku azotu NO2 zostaną przekroczone, a od 2026 roku transport miejski będzie stopniowo zastępowany pojazdami elektrycznymi.

Wielkość SCT będzie ustalany przez samorządy, dzięki czemu będą mogły je dostosować adekwatnie do sytuacji w każdym mieście.

Nowy wzór naklejki

12 września 2024 r. wejdzie w życie Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska zmieniające rozporządzenie w sprawie wzoru nalepki dla pojazdów uprawnionych do wjazdu do strefy czystego transportu (ogłoszone 28 sierpnia 2024 r.).

Jednym ze sposobów weryfikacji uprawnień do wjazdu do strefy czystego transportu jest nalepka umieszczana na przedniej szybie samochodu, którą wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Dotychczasowy wzór nalepki określało rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 31 marca 2022 r. (Dz. U. poz. 845). Wzór nalepki będzie prostszy, co ułatwi gminom ich przygotowanie i wydruk.

Nalepka dla pojazdów uprawnionych do wjazdu do strefy czystego transportu zawiera informacje dotyczące: rodzaju paliwa, roku produkcji, numeru rejestracyjnego pojazdu, dla którego została ona wydana, nazwę gminy ustanawiającej strefę czystego transportu oraz oznaczenie „SCT”.

Szczegółowe informacje zawarte we wzorze nalepki dla pojazdów uprawnionych do wjazdu do strefy czystego transportu, który przedstawiono na rysunku 1, umieszcza się w następującej kolejności:

1. Pb – benzyna;
2. D – olej napędowy;
3. M – mieszanka (paliwo-olej);
4. LPG – gaz płynny (propan-butan);
5. CNG – gaz ziemny sprężony (metan);
6. H – wodór;
7. LNG – gaz ziemny skroplony (metan);
8. BD – biodiesel;
9. E85 – etanol;
10. EE – energia elektryczna;
11. N – inne;
12. oznaczenie rodzajów paliw zasilających pojazd, np. Pb+LPG albo Pb+EE itd., ze wskazaniem odpowiednio na rodzaj pierwszego paliwa oraz rodzaj drugiego paliwa alternatywnego – dla pojazdów zasilanych więcej niż jednym rodzajem paliwa.

• rok produkcji pojazdu,
• numer rejestracyjny pojazdu,
• nazwa gminy ustanawiającej strefę czystego transportu,
• oznaczenie „SCT”.

Warszawa - samochodu z LPG nadal z zakazem wjazdu do stółecznej SCT

Decyzja o wykluczeniu samochodów napędzanych gazem płynnym (LPG) z listy pojazdów dopuszczonych do tych stref wywołała falę krytyki. W odpowiedzi na skargi kierowców, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) zwróciło się do Ministerstwa Klimatu i Środowiska z prośbą o wyjaśnienia.

Dlaczego LPG?

LPG, czyli gaz płynny, jest uznawane przez ustawodawcę (art. 2 pkt 11 ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych) za paliwo alternatywne, które w porównaniu do benzyny i oleju napędowego cechuje się niższą emisją szkodliwych substancji. Właściciele pojazdów na LPG, wskazują, że ich samochody emitują mniej tlenków azotu, węglowodorów oraz tlenku węgla, co czyni je bardziej ekologicznymi. W związku z tym, wielu kierowców oczekiwało, że ich pojazdy zostaną wyłączone z zakazu wjazdu do stref czystego transportu.

Interwencja Rzecznika Praw Obywatelskich

Biuro RPO otrzymało skargę od mieszkańca Warszawy, który poczuł się dyskryminowany przez przepisy zakazujące wjazdu do stref czystego transportu samochodów napędzanych LPG. W odpowiedzi na tę skargę, RPO przypomniał, że projekt nowelizacji ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych z 2020 roku przewidywał możliwość rozszerzenia listy pojazdów uprawnionych do wjazdu o auta na LPG. Mimo że uznano LPG za paliwo przyjazne środowisku, ostatecznie nie uwzględniono tej zmiany w przepisach przyjętych w październiku 2021 roku.

Nierówne traktowanie różnych paliw?

Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę na brak konsekwencji ustawodawcy. Samochody zasilane gazem ziemnym (CNG) zostały wyłączone z zakazu wjazdu do stref czystego transportu, mimo że również emitują zanieczyszczenia. Z kolei pojazdy na LPG, które również są niskoemisyjne, nadal nie mogą wjeżdżać do tych stref. RPO podkreśla, że takie podejście może być odbierane jako dyskryminujące wobec właścicieli samochodów na LPG, którzy zdecydowali się na bardziej ekologiczne rozwiązanie.

Potrzeba zmiany podejścia

W obliczu rosnącej liczby pojazdów napędzanych paliwami alternatywnymi, istotne jest, aby przepisy prawne były spójne i oparte na rzetelnych analizach. Decyzja o zakazie wjazdu aut na LPG do stref czystego transportu budzi pytania o to, czy ustawodawca dostatecznie uwzględnił ich potencjał w redukcji emisji zanieczyszczeń. RPO apeluje o rewizję przepisów i dostosowanie ich do aktualnych realiów oraz potrzeb ochrony środowiska.

Co dalej?

Odpowiedź Ministerstwa Klimatu i Środowiska na zapytanie RPO może przynieść nowe światło na powody, dla których pojazdy na LPG zostały wykluczone z listy pojazdów dopuszczonych do stref czystego transportu. Może to również stać się impulsem do wprowadzenia bardziej zrównoważonych i sprawiedliwych regulacji, które uwzględnią wkład LPG w redukcję zanieczyszczeń.

W obliczu globalnych dążeń do dekarbonizacji transportu, konieczne jest, aby polskie przepisy nadążały za technologicznym postępem i promowały rozwiązania, które realnie przyczyniają się do ochrony środowiska. Zmiana podejścia do samochodów na LPG może być jednym z kroków w tym kierunku.
 

Strefa czystego transportu – wszystko, co powinieneś wiedzieć

Strefy czystego transportu budzą zarówno zgodę, jak i spore sprzeciwy czy kontrowersje, które zostaną omówione w dzisiejszym artykule. Oprócz tego dowiesz się, jaki jest cel ich tworzenia, kto będzie mógł wjeżdżać w strefy w poszczególnych miastach oraz jakie będą kary dla osób, które poruszać się będą samochodami niespełniającymi odpowiednich norm. Sprawdź garść informacji na temat stref czystego transportu w Polsce!

Jaki jest cel tworzenia stref czystego transportu?

Strefy czystego transportu mają za zadanie chronić środowisko i zapewniać wyższą jakość powietrza w miastach. Jakość powietrza w Polsce oceniana jest jako jedna z najgorszych w Europie, a polskie miasta zajmują wysokie miejsca nawet w światowych rankingach zanieczyszczenia. Szczególnie na Śląsku i w Małopolsce często mówi się o ekstremalnie złej jakości powietrza, która z kolei powoduje choroby układu oddechowego i sercowo-naczyniowego, a także zmiany nowotworowe u mieszkańców tych oraz innych zanieczyszczonych regionów.

Kto będzie mógł wjeżdżać w strefy czystego transportu?

Do stref czystego transportu mają mieć wstęp wyłącznie pojazdy, których użytkowanie nie wpływa bardzo negatywnie na jakość powietrza. Inne samochody mogą spotkać się z zakazem wjazdu do strefy czy koniecznością uiszczenia dodatkowej opłaty. Kto będzie mógł wjeżdżać? Auta elektryczne, napędzane wodorem i gazem ziemnym, a także te posiadające silniki benzynowe i diesla spełniające określone wymogi dotyczące emisji spalin.

Oprócz wspomnianych już kar finansowych planuje się wprowadzenie benefitów dla osób, które korzystają z niskoemisyjnych pojazdów takich jak auta elektryczne czy hybrydowe. Oprócz tego ma zostać rozbudowana infrastruktura dla pojazdów elektrycznych po to, aby korzystanie z nich było jeszcze łatwiejsze i wygodniejsze.

Jak wysokie będą opłaty za wjazd do strefy autem spalinowym? Opłaty dla kierowców aut spalinowych, których auta nie będą spełniały wymogów dotyczących emisji spalin, mogą zostać poproszeni o uiszczenie opłaty w wysokości do 2,50 zł za godzinę lub nie więcej niż 500 złotych miesięcznie.

Wyłączenia związane z SCT

W ustawie o elektromobilności przewidziano kilka kategorii zwolnień z ograniczeń dostępu do stref czystego transportu. Dotyczą one pojazdów Policji, ABW, wywiadu, kontrwywiadu, CBA, Straży Granicznej, Służby Więziennej, pojazdów strażackich i służb ratowniczych. Zwolnione z ograniczeń są także auta używane we flocie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, zarządów dróg oraz podmiotów realizujących zadania na rzecz zarządów dróg. Dotyczy to też mieszkańców stref czystego transportu, pod warunkiem że samochód nie przekracza masy całkowitej do 3,5 tony.

Etap 1

Od 1 lipca 2024 roku pojazdy będą podlegać następującym wymogom:

• Pojazd z silnikiem benzynowym (w tym LPG) będzie musiał spełniać normę Euro 2 lub być wyprodukowany nie wcześniej niż w 1997 r. (tj. maksymalny wiek pojazdu w roku wdrożenia – 27 lat)

• Pojazd z silnikiem Diesla (w tym LPG) będzie musiał spełniać normę przynajmniej Euro 4 lub być wyprodukowany nie wcześniej niż w 2005 r. (tj. maksymalny wiek pojazdu w roku wdrożenia – 19 lat).

Etap 2

Od 2026 roku pojazdy będą podlegać następującym wymogom:

• Pojazd z silnikiem benzynowym (w tym LPG) będzie musiał spełniać normę Euro 3 lub być wyprodukowany nie wcześniej niż w 2000 r. (tj. maksymalny wiek pojazdu w roku wdrożenia – 26 lat)

• Pojazd z silnikiem Diesla (w tym LPG) będzie musiał spełniać normę przynajmniej Euro 5 lub być wyprodukowany nie wcześniej niż w 2009 r. (tj. maksymalny wiek pojazdu w roku wdrożenia – 17 lat).

Etap 3

Od 2028 roku pojazdy będą podlegać następującym wymogom:

• Pojazd z silnikiem benzynowym (w tym LPG) będzie musiał spełniać normę Euro 4 lub być wyprodukowany nie wcześniej niż w 2005 r. (tj. maksymalny wiek pojazdu w roku wdrożenia –  23 lat)

• Pojazd z silnikiem Diesla (w tym LPG) będzie musiał spełniać normę przynajmniej Euro 6 lub być wyprodukowany nie wcześniej niż w 2014 r. (maksymalny wiek pojazdu w roku wdrożenia – 14 lat).

Etap 4

Od 2030 roku pojazdy będą podlegać następującym wymogom:

• Pojazd z silnikiem benzynowym (w tym LPG) będzie musiał spełniać normę Euro 5 lub być wyprodukowany nie wcześniej niż w 2009 r. (tj. maksymalny wiek pojazdu w roku wdrożenia – 21 lat)

• Pojazd z silnikiem Diesla (w tym LPG) będzie musiał spełniać normę przynajmniej Euro 6dT lub być wyprodukowany nie wcześniej niż w 2017 r. (tj. maksymalny wiek pojazdu  w roku wdrożenia – 13 lat).

Etap 5

Od 2032 roku pojazdy będą podlegać następującym wymogom:

• Pojazd z silnikiem benzynowym (w tym LPG) będzie musiał spełniać normę Euro 6 lub być wyprodukowany nie wcześniej niż w 2014 r. (tj. maksymalny wiek pojazdu w roku wdrożenia – 18 lat)

• Pojazd z silnikiem Diesla (w tym LPG) będzie musiał spełniać normę przynajmniej Euro 6d lub być wyprodukowany nie wcześniej niż w 2020 r. (tj. maksymalny wiek pojazdu w roku wdrożenia – 12 lat).

Oznaczenia stref czystego transportu

Strefy czystego transportu oznakowane będą znakiem D-54 (rozpoczęcie strefy) oraz D-55 (jej zakończenie i wyjazd ze strefy). Każda z nich będzie miała określone wymagania dotyczące tego, kto może, a kto nie może do nich wjechać. Ma to być ustalane przez władze konkretnych miast i gmin oraz może różnić się w poszczególnych miejscach na terenie kraju. Przykładowo zasady dotyczące wjazdów na teren Warszawy mogą być zupełnie odmienne od tych stosowanych na terenie Krakowa. Żeby wjechać do danej strefy będzie konieczne posiadanie specjalnej naklejki na szybie auta. Jej wydanie ma być związane z uiszczeniem symbolicznej kwoty w wysokości około 5 zł.

Korzyści związane z SCT

Wśród korzyści związanych z wprowadzeniem stref czystego transportu należy wymienić przede wszystkim poprawę jakości powietrza. W wielu polskich miastach niemal codziennie, szczególnie w okresie zimowym poziom pyłów zawieszonych jest tak wysoki, że zaleca się, by osoby starsze, dzieci oraz kobiety w ciąży nie wychodziły z domów, a pozostałe grupy wiekowe, by ograniczyły przebywanie na zewnątrz lub zrezygnowały z aktywności na świeżym powietrzu.

Zanieczyszczone powietrze wpływa na wzrost śmiertelności wśród mieszkańców miast, a także jest powiązane z chorobami różnych układów. Aktualne prawo reguluje skład oraz maksymalną zawartość pyłu PM10 w miastach normami, które stale są przekraczane. Powietrze w polskich miastach jest uważane za najbardziej zanieczyszczone spośród wszystkich państw Europejskich.

Kontrowersje i problemy związane ze strefami czystego transportu

Trzeba zauważyć, że według badań najwięcej zanieczyszczeń tlenkami azotu pochodzi z sektora produkcji i transformacji energii. Zanieczyszczenia tlenkami węgla najczęściej pochodzą z sektora komunalnego i mieszkaniowego. To z kolei stanowi argument przeciwko strefom czystego transportu, a ukierunkowaniem działań w stronę ograniczeń innych sektorów lub połączeniem starań na obu tych polach, gdyż transport samochodowy wciąż odpowiada za ogromny udział zanieczyszczeń tlenkami azotu i węgla. Trzeba jednak zauważyć, że w największych miastach, gdzie natężenie ruchu samochodowego jest duże np. w Krakowie czy w Warszawie, proporcja ta ulega pewnym przeobrażeniom.

Wśród innych kontrowersji i problemów związanych ze strefami czystego transportu wymienia się:

• wykluczanie osób najbiedniejszych, posiadających najstarsze samochody – uniemożliwianie im wjazdów na określone tereny lub obarczanie ich dodatkowymi opłatami za poruszanie się nimi,
• zarzut, że strefy czystego transportu mają zachęcić Polaków do kupowania samochodów elektrycznych,
• utrudnienia dla przedsiębiorców, którzy działają w strefach czystego transportu związane ze zmniejszeniem ruchu samochodowego, a zwiększeniem pieszego,
• odebranie lub ograniczenie obywatelom prawa do swobodnego dysponowania swoim majątkiem tj. posiadanym samochodem,
• wydatki na systemy związane z pilnowaniem wjazdów do stref.

Gdzie zaplanowano strefy czystego transportu?

W połowie 2024 roku mają zostać uruchomione strefy czystego transportu w Warszawie i Krakowie. Planuje się jednak ich stworzenie także w innych polskich miastach takich jak Wrocław, Katowice czy Poznań. Wprowadzanie stref ma zależeć od władz miast i gmin, ale w chwili, w której stężenia pyłów zawieszonych w powietrzu osiągnie określony pułap, mogą być wprowadzane na mocy zarządzenia Głównego Inspektora Ochrony Środowiska.

Zgodnie z ustawą o elektromobilności strefy mają być wprowadzane:

• w celu zapobiegania negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi i środowiska,
• w gminach liczących powyżej 100 tysięcy mieszkańców,
• najczęściej na terenach śródmiejskiej zabudowy, albo jej części.

Ustawa wciąż jednak ma sporo niedociągnięć, ponieważ nie scharakteryzowano np. sposobu zliczania mieszkańców w danym miejscu, ani ich definicji.

Strefy czystego transportu w Warszawie

W Warszawie mapa strefy czystego transportu obejmuje całe Śródmieście oraz leżące wokół niego tereny takie jak Wola, Grochów, Praga, Saska Kępa czy Ochota. W pierwszym etapie zaplanowanych zmian wprowadzi się ograniczenia dla aut niespełniających norm Euro 2 oraz Euro 4. Następnie kryteria wjazdów mają być zaostrzone wraz z upływem czasu. Normy Euro 2 wprowadzone były w 1996 roku, natomiast Euro 4 w 2006, zatem przeważnie są to auta kilkunastoletnie i ponad dwudziestoletnie.

Strefy czystego transportu w Krakowie

Zarząd Transportu Publicznego w Krakowie zdecydował, że strefa ma być wprowadzona na terenie całego miasta z wykluczeniem obwodnicy i dróg ekspresowych. Początkowo wjeżdżać będą mogły tylko pojazdy spełniające normę przynajmniej Euro 1 (benzyna, LPG) oraz Euro 2 (dla diesla). Od 2026 roku do miasta wjadą tylko auta benzynowe spełniające normę od Euro 3 oraz pojazdy z silnikiem diesla od Euro 5 i wzwyż.

Kontrowersje związane z SCT i prawo unijne - co z niego wynika?

STC w Polsce wprowadzić ma Ustawa o elektromobilności i paliwach alternatywnych (Dz. U. z 2018, poz. 317). Z założenia ma ona wprowadzać w życie dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE z 22 października 2014 r. w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych, która ma postawić przed państwami członkowskimi wymóg rozwoju infrastruktury związanej z paliwami alternatywnymi. Z prawa unijnego wynika głównie wskazanie dotyczące budowania nowych punktów ładowania czy rozwijania sektora aut elektrycznych, ale nie nakładanie obostrzeń związanych z korzystaniem z majątku prywatnego.